Petanque: de spelregels

Speel je een potje petanque en twijfel je over de exacte rege? In dit artikel ontdek je de officiële spelregels, de exacte afmetingen van het terrein en de puntentelling.

De afmeting van het terrein, het aantal ballen, de puntentelling... Het zijn vragen die bij het begin van elk potje petanque komen bovendrijven. Gedaan met de discussies! In dit artikel ontdek je de officiële regels van de FIPJP (Fédération Internationale de Pétanque et Jeu Provençal).

De spelregels in een notendop

Doel van het spel: je boules (kogelballen) zo dicht mogelijk bij de but (het kleine houten balletje, ook wel de cochonnet genoemd) gooien.
Spelvormen: tête-à-tête (1 tegen 1), doublette (2 tegen 2) of triplette (3 tegen 3).
Aantal boules: altijd 6 boules per team in competities (2 boules/speler bij triplette, 3 bij doublette/tête-à-tête).
Terrein: vrije ondergrond voor recreatief gebruik, 4 m × 15 m op een officieel wedstrijdterrein.
Werpafstand: de but moet op 6 tot 10 meter van de werpcirkel liggen.
Winst: het team dat als eerste 13 punten verzamelt, wint het spel.

Petanqueballen en een butje op een officieel terrein voor petanque

De afmetingen van het terrein en het spelmateriaal

Officieel meet een wedstrijdterrein 4 meter breed en 15 meter lang, afgebakend door neutrale lijnen of houten balken. Bij recreatief spel leg je simpelweg de grenzen vast: elke bol die over die grens gaat, is "dood" en wordt tijdens deze ronde uit het spel gehaald.

Het materiaal

De boules: 100% metaal, met een gewicht tussen 650 g en 800 g, en een diameter tussen 70,5 mm en 80 mm.
De but: gemaakt van hout of goedgekeurd synthetisch materiaal, met een exacte diameter van 30 mm.

Officiële reglementen en federaties

Voor de volledige details van het officiële reglement en de laatste updates kun je terecht bij de Fédération Internationale de Pétanque et Jeu Provençal (FIPJP) en het portaal van de Petanque Federatie Vlaanderen (PFV). Deze instanties bepalen de wedstrijdregels en de goedkeuring van het materiaal op ons grondgebied.

Hoeveel spelers en boules per team?

In een officiële competitie beschikt een team altijd over 6 boules in totaal. Het aantal boules per speler hangt af van de gekozen spelvorm.

Spelvorm	Spelers per team	Boules per speler	Totaal aantal boules per team
Tête-à-tête	1	3	3
Doublette	2	3	6
Triplette	3	2	6
Recreatief (vrij spel)	2 tot 4	2	4 tot 8

Iemand met drie boules en een butje in de hand

Hoe begin je het spel en hoe gooi je het butje?

De loting: een kop-of-muntworp bepaalt welk team het terrein kiest en het butje mag gooien.
De werpcirkel: het team dat begint, tekent of legt een cirkel op de grond met een diameter van 35 tot 50 cm. Tijdens de worp moeten beide voeten van de speler volledig én stilstaand in de cirkel blijven. Ze mogen de grond pas verlaten als de but de grond heeft geraakt.
Het butje gooien: het houten balletje moet gegooid worden op een afstand tussen 6 en 10 meter van de cirkel, en op minstens 1 meter van elk obstakel of de uitlijn.

Officiële regel bij een ongeldige worp: als het team dat de but gooit er niet in slaagt een geldige worp uit te voeren, gaat de but naar het andere team. Zij mogen het rechtstreeks met de hand op een reglementaire plek leggen. Het team dat de loting heeft gewonnen, behoudt wel het recht om de eerste boule te gooien.

Verloop van de werpronde en de puntentelling

Zodra het butje ligt, gooit het eerste team zijn eerste boule. Daarna is het de beurt aan de tegenpartij.

De regel van het doorspelen: het team waarvan de boule het verste van het butje ligt, moet blijven gooien totdat het dichterbij kan gooien of al zijn boules op zijn.
Tijd: elke speler krijgt maximaal 1 minuut om te gooien nadat de vorige boule tot stilstand is gekomen.
Puntentelling: wanneer alle boules gegooid zijn, is de werpronde voorbij. Het winnende team scoort zoveel punten als er boules dichter bij het butje liggen dan de dichtstbijzijnde boule van de tegenstander.

Iemand meet de afstand van een boule tot het butje bij petanque

Uitzondering: wat als de but buiten het veld gekaatst wordt?

Als het wieltje tijdens het spel buiten de grenzen van het terrein gekaatst wordt:

Als beide teams nog boules overhebben (of allebei geen bollen meer hebben): de werpronde is ongeldig (0 punten).
Als slechts één team nog boules overheeft: dat team krijgt zoveel punten als het nog boules in de hand heeft.

Het team dat de werpronde wint, tekent een nieuwe cirkel en start de volgende ronde. Het spel gaat door tot een team 13 punten bereikt.

Zowel bij wedstrijden als bij een gezellig potje in het park is de afstand meten de meest onderschatte regel. Maak er een gewoonte van om een stijve meetlat of een meetlint te gebruiken zodra er twijfel is. Dat voorkomt 90% van de discussies en houdt het spel plezant.
– Michiel Van den Berghe, regionaal scheidsrechter in Gent.

Waar kun je petanque spelen in België?

Officieel wordt petanque gespeeld in een petanquehal. Toch is er geen universele ondergrond: gemalen gravel, fijn split of hard zand werken uitstekend.

Als je geen gemeentelijk petanquehal in de buurt hebt, zijn er in België tal van geschikte plekjes in de openlucht:

In de stad: het Park Spoor Noord in Antwerpen, het Jubelpark in Brussel, de Blaarmeersen in Gent of het Begijnhofpark in Kortrijk.
Onderweg: de ingerichte rustplaatsen langs de Fietssnelwegen in Vlaanderen of het RAVeL-netwerk in Wallonië.
Op vakantie: het dorpsplein of een open veldje in de Ardennen.

💡 Tip: kies als beginner voor een vlak en zanderig terrein, zodat je boules niet onvoorspelbaar wegrollen. Naarmate je meer controle krijgt, kun je je wagen aan terreinen met kiezels of een harde ondergrond. Technisch een pak uitdagender!

FAQ

Wat gebeurt er als twee boules van verschillende teams op exact gelijke afstand van het butje liggen?

Als na het meten blijkt dat de twee dichtste boules op exact gelijke afstand liggen, is de werpronde ongeldig als geen van beide teams nog boules overheeft. Als slechts één team nog boules heeft, gooien zij die allemaal uit. Hebben beide teams nog boules, dan gooit het team dat de laatste boule speelde opnieuw, daarna het andere team, totdat de situatie gedeblokkeerd is of de boules op zijn.

Mag je het butje tijdens het spel opzettelijk wegschieten of verplaatsen?

Ja. Het butje verplaatsen met je boule (om het dichter bij je eigen boules te brengen of uit het veld te kaatsen) maakt deel uit van de toegestane tactieken, zolang je de worp reglementair vanuit de cirkel uitvoert.

Is het verplicht om "Fanny te kussen" als je met 13-0 verliest?

Nee, het kussen van het achterwerk van Fanny is geen officiële regel van de FIPJP, maar een volkstraditie! In officiële competities blijft een 13-0 nederlaag gewoon een duidelijke nederlaag op het scoreblad.

Wat is het verschil tussen "plaatsen" en "schieten"?

Het belangrijkste verschil tussen plaatsen en schieten bij petanque is het doel van de worp: plaatsen is een verdedigende techniek om je eigen bal zo dicht mogelijk bij het houten doelballetje (de but) te leggen, terwijl schieten een aanvallende techniek is om een goed liggende bal van de tegenstander hard weg te stoten.

Mag je je boule schoonmaken voor je gooit?

Ja, spelers hebben het recht om hun boule tussen elke worp af te vegen met een doekje om aarde of zand te verwijderen.

Terrein, regels en strategie! Ke bent helemaal klaar om je petanquestrijd te leiden als een pro. Neem je boules, kies je plekje en laat de eerste werpronde maar beginnen!

Steph B

Als ex-tophockeyster en journaliste van opleiding ben ik gek op strakke regels en tactische precisie. Vandaag leef ik me uit op het padelveld, tijdens het wandelen of bij een heerlijk vreemde sport. Diezelfde tactische scherpte zet ik met plezier in voor zowel teamsporten als precisiespelen. Mijn hartslag ligt nu misschien wat lager, maar mijn pen staat scherper dan ooit om de spelregels uit te pluizen, zonder dat jij er van gaat zweten!
Bijgewerkt: augustus 2026